|
تاریخ مراسم باشکوه عید نوروز به جمشید شاه بازمی گردد. او که در
زمان سلطنت در آبادانی ِ ایران و آسایش خاطر ِ مردم از هجوم بیگانگان
، نقش بسیاری داشت.
این گاهنبار ( جشن ) ( که از آن در گاتهای زرتشت نامی برده نشده و
تنها در یکی از یشتها بنام فروردین یشت ، ذکر و ستایش این گاه نگاشته
شده ) پس از جمشید شاه سال به سال بر اهمیت و فراگیری آن افزوده شد.
در زمان هخامنشیان و ساسانیان نوروز بعنوان سنتی فراگیر و بسیار
باشکوه چه در دربار شاهان و چه در خانه های مردم عامه ( نه فقط
زرتشتیان ) اجرا می شده.
با ورود فرهنگ اسلامی و تطبیق فرهنگ ایران ِ زرتشتی با اسلام ،
برداشتهای اسلامی از سنتهای ایرانی از جمله نوروز صورت گرفت. از
آنجمله از زبان و قلم اندیشمندان اسلامی رفت که : خداوند حضرت آدم را
در اول فروردین آفرید و پیامبر گرامی اسلام ، حضرت علی (ع) را در این
روز در دشت غدیرخم به امامت و ولایت معرفی کرد و ...
به این ترتیب نوروز و صدها سنت اصیل ایرانی به مدد فرهنگ تطبیقی خاص
ایران به سنتهای اسلامی وارد شد.
اسطوره ها ، رسوم و فلسفه ی آنها :
نیاز به تولدی دوباره ، پاک شدن از آلودگی ها و
اشتباهات ِ گذشته و شروع ِ یک زندگی ِ نو در وجود آیین زرتشت و ایران
ِ باستان بصورت اعتقاد به یک نقطه عطف خاص یعنی آفرینش متمرکز شده
است.
طبیعت پس از گذران ِ دوره ای سرد و بی محصول ، با آغاز بهار زنده شده
و در واقع آفریده می شود. ( در اسلام و همچنین عرفان ِ اسلامی موضوع
خلق مدام ، منطبق با این عقاید ایران باستان است ) انسان نیز باید
بعنوان یکی از مخلوقین ِ الهی سعی کند همراه طبیعت به رستاخیز برخیزد.
ماه فروردین را ماه ِ فَروَهَرها یا فَروَشی ها می نامند. و آن عید
اموات است. درین ماه بدلیل رستاخیز ( نو شدن ِ موقت دنیا ) پرده ی
میان زنده گان و مردگان به کناری رفته و ارواح ِ نیک ِ درگذشتگان به
ملاقات ِ زندگان می شتابند. رسم معروف قاشق زنی ، نیز از همین اعتقاد
نشات می گیرد. ارواح ِ نیک بصورت افرادی که رویشان پوشیده ست به پشت
در خانه های زنده ها آمده و زنده ها نیز به آنان به رسم یادبود و
برکت هدیه ای می دهند. و نیز تمیز کردن خانه ها و روشن کردن چراغها و
شمعها در زمان تحویل سال برای رضایت خاطر و هدایتِ فرورها ست.
در روز ابتدای فروردین ، که بنام ِ پاک و برکت دهنده ی اهورامزدا(
خدای پاک ) مزین شده است ، خورشید وارد برج حَمَل شده و جهان از نو
آفریده می شود.
ایرانیان قدیم برای استقبال از سبزی ِ بهاران ، 25 روز مانده به
فروردین بر 12 ستون ِ خشتی یا سنگی سبزه می کاشتند. ( 12 ستون ،
اشاره به اعتقاد ِ کهن ِ قرار گرفتن ِ جهان بر روی 12 ستون )
ششمین روز ِ فروردین که بنا به نظرات بسیاری محققان و موبدان زرتشتی
، سالروز تولد زرتشت اسپنتمان است ، به نوروز ِ بزرگ معروف است.
(آورده اند که در بامداد ِ آن روز به کوه ِ بوشنج شخص ِ خاموشی که
دسته ای از گیاهان ِ خوشبو در دست دارد ساعتی نمایان است ، سپس پنهان
می شود و تا سال ِ دیگر در همین هنگام دیگر نمایان نمی گردد.)
و نیز :
در این روز مردم به یکدیگر آب می پاشند و دلیل ِ آن همان خود شستن و
پاکیزگی ست.
پارسیان در تمامی روزهای فروردین خانه های خود را چراغانی کرده و
چوبهای خوشبو می سوزانند و شمع ها را روشن نگاه می دارند.
خوانچه ای پهن می کنند که بر آن هفت چیز که نامشان با حرف ِ سین شروع
شده باشد می گذارند (هفت سین). مانند :
سبزه : نمودار ِ گلهای زیبا و زینتی ، سرسبزی و خرمی . سیب : میوه ای
بهشتی و نماد ِ زایش . سمنو : از جوانه ی گندم ، نمود رویش و برکت .
سنجد : بوی برگ و شکوفه ی آن محرک ِ عشق و دلباختگی ست. و ...
آینه و شمع بر سر سفره هفت سین نیز نماد ِ نور و روشنایی و شفافیت
است. معمولا تخم مرغ نیز بر سر سفره ی هفت سین هست که نماد ِ نطفه و
باروری و زایش است. نیز در اساطیر ِ ایران ، جهان ، تخم مرغی شکل است
، آسمان چون پوسته ی تخم مرغ و زرده اش نمودگار زمین است. ماهی ِ
زنده نیز نماد سرزندگی و شادابی ست.
... و هزاران فلسفه و رسوم متفاوت که در گوشه و کنار ِ ایران عزیزمان
پراکنده ست . در بعضی از کشورهای شرق آسیا مانند چین ، هند و پاکستان
نیز هر ساله مراسمی شبیه به نوروز انجام می شود.
و اما ، حکایت نوروز فراگیری و عمل به فلسفه ی نو کردن ِ افکار و
دلهایمان است و چه چیزی بهتر از آن که تمام اشتباهات گذشته را به
خداوند همواره بخشنده بسپاریم و با روحی آزاد و آزاده ( زندگی ) کنیم!
در این
زمینه :
دیدی نو از دینی کهن
اثر دکتر فرهنگ مهر
بندهشن نوشته فرنبغ
دادَگی ترجمه مهرداد بهار
اساطیر و فرهنگ عامه ی
ایران اثر دکتر جابر عناصری
اسطوره ی بازگشت
جاودانه اثر میرچا الیاده
اساطیر ایران باستان
اثر عصمت گلپایگانی
|
